Dziś, 12 sierpnia, w Polsce będzie można obserwować częściowe zaćmienie Słońca. Zjawisko będzie szczególnie dobrze widoczne w zachodniej i północnej części kraju, gdzie Księżyc przesłoni znaczną część tarczy słonecznej. Maksimum przypadnie na godziny wieczorne, a ponieważ Słońce będzie znajdowało się nisko nad horyzontem, warunki obserwacyjne będą zależały również od miejsca i widoczności zachodniego nieba.

To efektowne zjawisko astronomiczne warto jednak obserwować z zachowaniem szczególnej ostrożności. Bezpośrednie patrzenie na Słońce bez odpowiedniej ochrony może prowadzić do uszkodzenia siatkówki, a w konsekwencji do trwałego pogorszenia widzenia. Jak wskazują okuliści, niebezpieczne jest również przekonanie, że podczas zaćmienia wystarczą zwykłe okulary przeciwsłoneczne. Nie zapewniają one ochrony odpowiedniej do bezpośredniej obserwacji Słońca.

Do bezpiecznej obserwacji należy używać specjalistycznych okularów do obserwacji Słońca albo certyfikowanych filtrów słonecznych. Nie należy natomiast korzystać z przydymionego szkła, zwykłych okularów przeciwsłonecznych ani innych domowych sposobów, które nie gwarantują odpowiedniej ochrony. Szczególnie niebezpieczne jest patrzenie na Słońce przez lornetkę, teleskop czy aparat fotograficzny bez właściwego filtra, ponieważ urządzenia optyczne skupiają promieniowanie i mogą dodatkowo zwiększyć ryzyko uszkodzenia oka.

Jeśli nie mamy odpowiednich filtrów, bezpieczniejszym rozwiązaniem jest obserwacja pośrednia, np. poprzez wykonanie niewielkiego otworu w kartce papieru i rzutowanie obrazu Słońca na jasną powierzchnię. W ten sposób można śledzić przebieg zaćmienia bez patrzenia bezpośrednio na tarczę słoneczną.

Dlaczego ostrożność jest tak ważna? Układ optyczny oka działa jak soczewka i skupia promienie słoneczne na niewielkim obszarze siatkówki. Nadmierna ekspozycja może doprowadzić do tzw. retinopatii słonecznej, czyli uszkodzenia fotoreceptorów i innych komórek odpowiedzialnych za odbieranie bodźców wzrokowych. Objawem może być m.in. mroczek w polu widzenia, zaburzenia rozpoznawania kolorów czy zniekształcenie obrazu. W części przypadków zmiany ustępują, ale poważne uszkodzenie może pozostawić trwałe konsekwencje.

Dzisiejsze zaćmienie będzie więc wyjątkową okazją do obserwacji zjawiska astronomicznego, ale najważniejszą zasadą pozostaje bezpieczeństwo wzroku. Kilka minut efektownego widoku nie jest warte ryzyka uszkodzenia siatkówki.

Źródła: Nauka w Polsce, „Zachodnia i północna Polska z najlepszymi warunkami do obserwacji zaćmienia”; Medonet, „Zaćmienie Słońca już 12 sierpnia. Okulista: jeden błąd może uszkodzić wzrok na całe życie”.

Fot. Pexels